(به نقل از معونت فناوری وزارت علوم)

مقدمه

يكي از كاركردهاي مهم مؤسسات علمي و پ‍ژوهشي، توليد علم و فنّاوري است كه به‌عنوان دارايي فكري علاوه بر ارزش معنوي مي‌تواند ارزش مادي نيز داشته‌ و ايجاد درآمد نمايد. تبيين خط‌مشي و ضوابط مالكيت فكري در مؤسسات علمي و پژوهشي، از جمله الزامات موفقيت در تجاري‌سازي نتايج تحقيقات است.

اين خط‌مشي و ضوابط، در راستاي تحقق وظيفه وزارت علوم، تحقيقات و فنّاوري مبني بر "فراهم‌نمودن زمينه حمايت از حقوق مالكيت فكري" و همچنين بند (الف) ماده 45 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مبني‌بر پيش‌بيني ساختارهاي اجرايي لازم براي طراحي و استقرار كامل نظام حقوق مالكيت فكري در سطح ملي و همسويي آن با نظامهاي بين‌المللي تدوين گرديده است و بكارگيري آن، زمينة توسعه و تجاري‌سازي نتايج حاصل از دارايي‌هاي فكري را با ايجاد انگيزه براي پديدآورنده و نيز حفظ منافع مؤسسات علمي و پژوهشي فراهم مي‌سازد.

بقیه در ادامه مطلب

ادامه مطلب

پيرامون ما انواع و اقسام صدا ها بگوش مي رسد و اين ميتواند عوارض مربوط به خودش را به دنبال داشته باشد.  يک تمرين اطفا»  حريق مي تواند باعث ترشح بيش از حد آدرنالين و افزايش فشار خون گردد. صداي آلارم يک ساعت توجه ما را به خود جلب مي کند. زنگ زدن موبايل در سالن سينما ميتواند باعث بروز شرمساري و يا عصبانيت گردد. اين صداهاي ناگهاني خشم آور هستند ولي لزوما موجب  آلودگي نمي شوند. آلودگي صوتي تعريفي متفاوت دارد  و مي تواند اصوات پراکنده ناخواسته و غيرمنتظره را شامل گردد، اما عموما يک نمونه برداري از صداهاي زمينه اي  مي باشد. ممکن است ما به آنها عادت کرده باشيم چون همه روزه در حال شنيدنشان هستيم اما اين نتايج منفي به دنبال خواهد داشت. حال با اين اوصاف چه کاري مي توان در اين مورد انجام داد؟
آلودگي صوتي چيست؟
آلودگي صوتي از تجمع و انباشتگي اصوات مختلف ايجاد مي گردد. همچنين مي تواند به شکل يک صوت انعکاسي درآيد که به نظر مي رسد خود را جايگزين صداهاي ديگر  کرده و به طور مداوم باعث آزردگي و مزاحمت مي گردد. به دفعه قبلي که صداي چکه قطرات آب از شير باعث بي خوابي شما شد و درحاليکه هر بار صداي چکيدن قطرات افزايش مي يافت، بيدار شده و آن را تعمير کرديد، فکر کنيد. سر و صداي دستگاه تهيه مطبوع و يا يک پنکه سقفي ممکن است شما را اذيت نکند ولي مي تواند براي برخي دليل اصلي بي خوابي در شب باشد.

بقیه در ادامه مطلب

ادامه مطلب

معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت از محیط زیست استان لرستان از دفن تعداد زیادی درخت به دلیل عبور خطوط انتقال نفت در منطقه آسار – رازان خبر داد و گفت: به دلیل عبور خط لوله نفت 26 اینچ از منطق آسار – رازان به طول 113 کیلومتر و با عرض معادل 15 متر و با اعماق مختلف که منجر به خاکبرداری و جابجایی خاک شد تعداد زیادی درخت و درختچه قطع و مدفون شدند.

معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت از محیط زیست استان لرستان افزود: آنچه جای تامل دارد این است که عملیات احداث این خطوط قبل از اخذ مجوز زیست محیطی و پیش از تایید گزارش توسط محیط زیست صورت گرفته که این امر تخطی از قانون محسوب می شود.

بابایی یادآور شد: با توجه به وضعیت رخ داده ما ناچار به توقف فعالیت احداث خطوط لوله نفت در این منطقه هستیم.

وی خاطرنشان کرد: متولیان امر باید توجه داشته باشند که برای دستیابی به توسعه پایدار باید به گزارشهای ارزیابی زیست محیطی توجه شود و کارفرمایان نباید پیش از تصویب گزارشهای زیست محیطی فعالیت را آغاز کنند.

 

ده هزار اصله درخت کهنسال بلوط طی دو روز در منطقه حفاظت شده دنا در یاسوج قطع شد.

معاون محیط طبیعی سازمان محیط زیست برآورد خسارت قطع ۱۰ تا ۱۴ هزار اصله درخت کهنسال بلوط در منطقه حفاظت شده دنا در کهگیلویه و بویراحمد را بیش از یک میلیارد تومان برآورد کرد.

کارگران خط انتقال گاز از عسلویه (قرارگاه خاتم الانبیا ) به مناطق شمال و شمالغرب کشور در طول دو روز از چهارشنبه ۷ مهرماه امسال تا پنجشنبه بالغ بر ۱۰ هزار اصله درخت کهنسال بلوط را در حوزه “سینه نمک” در منطقه حفاظت شده دنا برای انتقال این خط لوله گاز قطع کرده اند.

 

ادامه مطلب

( مطلب از : فاطمه اکبرپور به نقل از وبلاگ کارشناسان اداره محیط زیست شهرتهران )

 در نیمه دوم قرن بیستم توسعه تکنولوژی ، قدرتی به بشر اعطا کرد که توانایی ایجاد تغییرات قابل ملاحظه در محیط خود را بدست آورد. توسعه اقتصادی کشورها که با اتکا به قدرت تکنولوژی صورت گرفته معمولا در مراحل اولیه خود به ملاحظات زیست محیطی بی توجه بوده وبه همین علت صدمات برگشت ناپذیری را به محیط زیست وارد کرده است.این صدمات شامل آلودگی محیط زیست جهانی، از بین رفتن تنوع زیستی، تخریب خاک ورشد بی رویه شهری می باشد در آن برهه از زمان چالش بزرگی برای حل مساله شروع شد اما سرعت بروز مشکلات بسیار جلوتر از سرعت شناخت محیط زیست ، پایش اثرات، جمع آوری اطلاعات ، تجزیه وتحلیل ، مدل سازی ، ارزیابی وبرنامه ریزی بود. اگر چه حفظ محیط زیست همیشه به عنوان یک عکس العمل مطرح بوده است اما بشر وقتی به طور جدی به محیط زیست توجه کرد که اصل توسعه را با خطر مواجه دید به دنبال این تغییر نگرش مفهوم توسعه پایدار مطرح شد در توسعه پایدار بر خلاف گذشته حفظ محیط زیست یک فعالیت عکس العملی نبوده بلکه به عنوان یک زیر بنای اساسی وریشه ای در فرایندهای اجتماعی واقتصادی مطرح می گردد اگر به طور دقیق موضوع را مورد بررسی قرار دهیم به این نتیجه خواهیم رسید که دستیابی به توسعه پایدار قبل از هر چیز نیازمند تغییر در رفتارهای اجتماعی وگسترش تعهد ، التزام واخلاق زیست محیطی است.

بقیه در ادامه مطلب

 

ادامه مطلب

 به نقل از سایت مهار بیابان زایی ( از دوست عزیزم جناب آقای محمد درویش ) :

فکر نکنم هنوز کسی باشد که خاطره‌ی تلخ لاک‌های سوخته در پریشان را فراموش کرده باشد؛ پریشان با تمامی موجودیت زنده‌ی سبز و دوزیستان ارزشمندش به ناجوانمردانه‌ترین شکل ممکن نابود شد و در آتش جهل و آزمندی ما سوخت؛ همان گونه که امروز طبیعت ناب بختیاری نیز مجبور است تا سوختن بقایای گیاهی تالاب گندمان را تاب آورد و چه بسا زیستمندانی که هنوز در آن میانه‌ها برای خویش آشیانی داشتند …

ممنون از دیده‌بان عزیز و دلسوز طبیعت بختیاری که به سرعت خبر این رخداد ناگوار را منتشر کرد و تصاویرش را نیز به ثبت رساند.
باورم این است که اگر حساسیت‌ها را نسبت به مواهب ناب سرزمین مادری افزایش دهیم، مدیریت حاکم بر سرزمین چاره‌ای ندارد جز آن که پاسخگو‌تر و مسئولانه‌تر برخورد کرده و به مطالبات سبز مردم بیشتر اعتنا کند.

عصرايران - آبان سال گذشته ، ماه خوبي براي دوستداران محيط زيست نبود ؛ در آن ماه ، چهار درخت کهنسال که هر کدام عمري بالاي هزار سال داشتند و جزو ميراث طبيعي ايرانيان به شمار مي رفتند ، در گيلان قطع شدند ؛ اين قطع شدن ، اما نه به واسطه توفان و سيل و حادثه ، که به دستور يک مقام دولتي صورت گرفت!

ماجرا از اين قرار بود که عده اي از مردم محلي ، اين درختان را مقدس مي دانستند و به آنها دخيل مي بستند. اين امر ، گويا خشم مسوولان اداره اوقاف را بر مي انگيزد و آن طور که رسانه ها خبر دادند، به دستور يکي از مسوولان اداره اوقاف گيلان ، درختان 1000 ساله قطع مي شوند تا با پاک شدن صورت مساله ، به زعم شان مشکل حل شود!

بقیه در ادامه مطلب

ادامه مطلب

به گزارش سبزپرس – گروه بین الملل : اداره اطلاعات همگانی ملل متحد روز سه شنبه در مقر سازمان ملل در شهر نیویورک 10 رخدادی که این نهاد معتقد است در باره آنها اطلاع رسانی به اندازه کافی نشده و جهانیان باید بیشتر در باره آنها بدانند را اعلام کردکه تغییرات آب و هوا و گرم شدن زمین یکی از آنهاست .

ریزگرد (haze) پدیده‌ای اتمسفری است از ترکیب ذرات ریز گرد و غبار(dust) دود (smoke) و دیگر ذرات ریزخشک که باعث تاری هوا می شوند. در صورتیکه این پدیده با آلودگی های شیمیایی هوا همچون اکسیدهای گوگرد و نیتروژن  ترکیب شود به علت ترکیب پایدارتر و قدرت نفوذ و اثر بیشتر بسیار خطرناک شده و خاصیت سینرژیتیک پیدا می کند.

                                                            

 در ایران منشاء اصلی ریزگرد ها کویرها و باتلاق‌های در حال خشک‌شدن عراق است. سه کشور ایران، عراق و عربستان به‌صورت مشترک هزینه‌های مالچ‌پاشی این اراضی را تأمین و تمام اراضی در فصل خاصی از سال مالچ‌پاشی می‌شد. مالچ ماده چسبنده گرفته شده از مواد نفتی است که برای تثبت شن‌های روان در اراضی بیابانی استفاده می‌شود. به‌علت بروز برخی مشکلات و تغییر رویه دولت‌ها در این ارتباط، این اقدام صورت نگرفت و پدیده ریزگرد به‌صورت گسترده بخش‌هایی از کشور را در ماههای اخیر مورد هجوم قرار داده است.

بقیه در ادامه مطلب

ادامه مطلب

افزايش گردو غبارهاي بياباني ؛گرماي زمين و سرعت ذوب شدن يخ ها را افزايش مي دهد.  به گزارش سبزپرس و به نقل از ديسكاوري ، بادهاي آكنده از غبارهاي بياباني سبب تشديد گرما، ذوب شدن برف ها به ويژه در نواحي كوهستاني و تسريع چرخه حيات مي شود.
  اين مسئله درست به همان ترتيب كه درفصل بهار  و گرم شدن زمين، سبب آب شدن يخ هاي كوهستاني و تامين آب مورد نياز براي رشد و نمو گياهان سبز دارد و به شكوفايي و تجديد حيات و بازتوليد انواع گونه هاي حيات كمك مي كند، درشرايط بروز توفان هاي پرغبار بياباني نيز رخ مي دهد.
  اما دانشمندان تاكيد دارند كه در شرايط كنوني با افزايش گرمايش زمين و تراكم غبارهاي بياباني و پراكنده شدن آن بر اثر گرم شدن  و بزرگ شدن نواحي  بياباني و خشك تر شدن هوا در اين نواحي كه با افزايش جمعيت و فعاليت هاي انساني همراه است، اين مسئله پيچيده تر شده است.
   به گفته دانشمندان ، توده هاي عظيم غبار كه در هر منطقه اي منتشر مي شوند سبب تاريك كردن سطح برف در نواحي پربرف كوهستاني مي شود. اين مسئله از ديگر سو با جذب تشعشات خورشيد، سبب گرم شدن سطح زمين مي شود كه خود به سرعت آب شدن برف ها مي افزايد.
 درحالي كه درحالت عادي به دليل سفيدي برف، گرماي خورشيد بازتاب يافته و مانع از گرم شدن زمين و ذوب برف ها مي شد.
 بنابراين، افزايش توده هاي غبار سبب شده است كه سرعت ذوب شدن برف ها   بسيار بيشتر از پيش شود؛ اين امر سبب گرم شدن بيشتر هوا  و درنتيجه تسريع رشد گياهان مي شود.
   «كريس لندري» مدير مركز مطالعات برف در سليورتون و از محققان فعال در يك پروژه تحقيقاتي كه نتايج آن در آكادمي ملي علوم استراليا به چاپ رسيده با اعلام اين مطلب يادآور شد كه اكنون مسئله اين است كه چشم اندازهاي طبيعي با توجه به نتايج حاصل از واكنش متقابل نواحي كوهستاني در برابر اين پديده هاي بياباني دچار چه دگرگوني هايي خواهند شد.

 

سلام

آیا راجع به WFP چیزی شنیدید؟

WFP)WATER FOOTPRINP) شاخصی است که میزان آب مصرفی را به ازای هر نفر یا تولید یک محصول که به طور مستقیم و یا غیر مستقیم مصرف شود را گویند که با توجه به بحران آب در قرن حاضر جدیدا بسیار مورد توجه قرار گرفته این مطالعات نشان می دهد که مثلا یک محصول به طور مستقیم با غیر مستقیم چقدر باعث مصرف آب می شود و محصولات به صرفه تر را مشخص میکندبه عنوان مثال قهوه به طور قابل توجه تری از چای باعث مصرف آب می شود ( در طول فرایندرشد، تولید و ساخت و نوشیدن ).

در شکل بالا میزان آب مصرفی به ازای هر نفر را در تمام جهان به صورت شماتیک نشان می دهدرنگ های به سمت سبز نشانه کمی مصرف و رنگهای به سمت قرمز نشانه زیادی مصرف است می بینید با وجود اینکه ایران جز کشور های کم باران دنیا حساب میشود ولی مصرف بالایی داریم البته از لحاظ شاخص های بهداشتی کشور های توسعه یافته تر مصرف آب بیشتری دارندهمانطوری که در شکل میبینید مثل امریکا که این میزان به مصارف بیشتر بهداشتی و سطح بالای بهداشت مربوط می شود اما در کشور ما به نظر می رسد این آمار بالا بیشتر به مشکلات شبکه های آب و نشتی آنها (آمار تهران حدود ۳۰الی ۴۰ درصد نشتی را نشان می دهد )سنتی بودن روش های آبیاری در کشاورزی و همچنین اسراف که خصوصیت ماایرانیهاست برمیگردد.به آمار چین نگاه کنید واقعا جالب است

در لینک زیر می توانید اطلاعات جامعی راجع به این موضوع بیابید:

سایتwaterfootprint

با سلام خدمت بازدید کنندگان گرامی  

مجموعه قوانین زیست محیطی ایران را  شامل فایلهای :

* مقدمه و کلیات

 * ارزیابی

*آب وفاضلاب

*هوا و صوت   

*مواد زائد

*جرائم

را در لینک زیر براتون آپلود کردم :

 مجموعه قوانین زیست محیطی نفت

   

روز جهانی زمین (22 آوریل) و هفته زمین پاک

 (2 الی 8 اردی بهشت) بر تمامی  دوستداران محیط زیست مبارک باد

شعار امسال روز زمين پاك:

 «اصلاح الگوي مصرف، ضامن سلامت محيط زيست»

        روز جهانی زمین پاک هر ساله در 22 آوریل مصادف با 2 ارديبهشت در تمام دنیا برگزار و به همه مردم روی زمین یادآوری می شود که نباید سیاره خود «زمین»‌را فراموش کنند و به فکر حفظ آن باشند. اين روز به منظور ايجاد آگاهي جهاني و نيز سپاسگزاري از مواهب زمين و منابع و ذخاير طبيعي آن است که از سوي سازمان ملل متحد نيز هر سال طبق مراسم ويژه اي در سراسر جهان برگزار مي شود.

       در سال 1969، جان مک مونل فرزند یک مبلغ دینی مستقل و علاقمند به عرصه دین، علم و صلح، ایده برگزاری یک روز جهانی به نام روز زمین پاک را در همایش یونسکو درباره محیط زیست مطرح کرد و در همان سال پرچم زمین پاک را طراحی کرد. یوتانت دبیر کل سازمان ملل( 1962- 1971) از ایده مک کونل استقبال کرد و این روز به یک روز جهانی در تقویم های سراسر دنیا تبدیل شد. در ايران نيز همزمان با ديگر كشور های جهان مراسم هفته زمين پاک از روز دوم ارديبهشت ماه به مدت يك هفته در سراسر كشور برپا می‌شود و نخستين روز اين هفته ( دوم ارديبهشت ماه ) به نام روز زمين پاک نامگذاری شده‌است.

  هر سال با فرارسيدن ارديبهشت ماه و روز ملي زمين پاك ( دوم ارديبهشت ماه ) بار ديگر تلاش مي‌كنيم كه زمين مهربان را از شر الاينده‌هاي مزاحم دور نگه داريم .

 

نفت یکی از آلاینده ای سمی متداول در محیط زیست می باشد. اغلب خاکها با نفت مشتقات نفتی از طریق تصادفات ترافیکی ، نفت ریزی در طول فرایندهای اکتشاف، تولید و انتقال نقت  آلوده می شوند. لذا گسترش روشهای موثر جهت پاکسازی خاکهای آلوده به نفت و مشتقات آن از مسائل حال حاضر می باشد که فرایند های الکترو کنتیک یکی از آن روشها می باشد. این روش به صورت کسترده ای جهت پاکسازی خاکها به موادی همچون فلزلت ، موادآلی کلره و دیگر مواد سمی مورد استفاده قرار گرفته اند

     روشهای پاکسازی خاکهای آلوده به دو روش کلی « در محل » و « خارج از محل » تقسیم می شوند . به صورت کلی روشهای خارج از محل شامل : سوزاندن ، خاک شویی جداسازی با حلال ، کمپوستینک و تصفیه در فاز دوغابی و روشهای در محل شامل : جداسازی تبخیری (SVE) ، شستن خاک با فشار آب (Soil Flushing) ، فرایند های الکتروکنتیک ، اکسیداسیون های شیمیایی و روشهای بیولوژیکی است

محدودیتهای تکنولوژیهای در محل شامل :

-        این روش برای خاکهای یکنواخت و نفوذ پذیر بهترین کارایی را دارد.

-        استفاده جهت سطوح غیر همگن  و غیر نفوذ پذیر  مشکل می باشد

     تکنولوژی های الکترو کینتیک به نظر می رسد که یک روش مناسب جهت حذف آلاینده ها در خاک باشد از امتیازات این روش : کم هزینه بودن، نداشتن خواص مضر، قابلیت کاربرد برای گستره وسیعی از آلاینده ها  و عدم حساسیت به اندازه منافذ خاک که آن را جهت خاکهای ریز دانه هم مناسب می سازد . اما به هر حال تحقیقات گذشته رابطه مستقیم بین راندمان حذف و خصوصیات خاک را نشان داده همچون ، اندازه دانه ها  پ هاش و مواد آلی و میزان کربنات. فرآیند احیائ خاکهای آلوده با استفاده از میدان الکتریکی که آنرا اصلاح الکتروکنتیک می نامند همچنین با عباراتی نظیر فرآیند الکتروکنتیک خاک ، تجدید حیات الکتروشیمیایی، رفع آلودگی الکترو شیمیایی و نیز احیای الکتروشیمیایی نیز از آن یاد می شود می تواند برای استخراج رادیونوکلئید ها ، فلزات و بعضی از انواع زایدات آلی از خاکهای اشباع و غیر اشباع ، رسوبات و مواد دوغابی شکل مثل لجن بکار رود.

بقیه در ادامه مطلب

ادامه مطلب

ارزیابی تمایل جذب فلزات نيكل و كادميم توسط توده زيستي حاصل از لجن فاضلاب در مقایسه با دیگر جاذبها ( مقاله پذیرفته شده در مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست)

1- رضا فولادي فرد          2- علی اکبر عظیمی                         

 

چكيده :

فلزات سنگين از آلاینده های مهم محیط زیست بوده و به علت ويژگي  سميّت و تجمع پذيری از لحاظ بهداشتي بسيار مورد توجه قراردارند. امروزه استفاده از جاذبهاي بيولوژيك جهت تصفيه اين مواد  به علت اقتصادي بودن و سازگاري با محيط زيست  بسيار مورد توجه قرار گرفته است . هدف این تحقيق سنجش ميزان جذب دو فلز سنگين نيكل و كادميم توسط توده زيستي حاصل از لجن فاضلاب (بایوساليد) و مقایسه نتایج با دیگر تحقیقات مشابه جهت بررسی تمابل جذب آنها می باشد.

پودر بایوسالید با استفاده از لجن دفعي فاضلاب شهري در طي مراحل خشك سازي، خرد سازي و دانه بندي تهيه گردید محلولهاي 25/0 و 75/0 ميلي مولار  فلزات نيكل و كادميم  با 5/0، 1، 2 و 4 گرم از اين بیوساليد در pH چهار و ميزان اختلاط 200 دور بر دقيقه و دماي 26-24 درجه سلسيوس به مدت دو ساعت (در مطالعات سینتیک در زمانهای متوالی5 تا 420 دقيقه) مورد تماس واقع شده و نمونه های حاصل توسط دستگاه  جذب اتمي اسپکتروفتومتری جهت مطالعات سینتیک و  مدلسازي ايزوترم جذب و مقایسه با دیگر مطالعات مورد آنالیز قرارگرفتند.

نتايج نشان مي دهند كه زمان تعادل جذب فلزات در حدود دو ساعت بوده و افزایش pH  تا چهار باعث افزایش چشمگیر میزان جذب می شود.  جذب هر دو فلز از مدل لانگموير تبعيت كرده و ميزان حداكثر ظرفيت جذب(q_max) كادميم و نيكل توسط بیوساليد به ترتيب  37/0 و 195/0 ميلي‌مول بر گرم بیوساليد خشك تحت مدل لانگموير مي‌باشد.

تمایل جذب بیوسالید برای كادميم همچون دیگر مطالعات انجام شده در حوزه جذب بیولوژیکی بيشتر از نيكل برآورد گردید. به صورت كلي مي توان تمايل جذب جلبكها و قارچها را در جذب فلزات بيش از لجنها و باكتري ها دانست كه اين موضوع بيشتر ناشي از خصوصيات ديواره سلولي آنها مي باشد.

  واژه هاي كليدي: جذب بيولوژيكي ، نيكل ، كادميم ، ایزوترم جذب ، زیست توده 

 

 

 

اثر گلخانه ای ( The Greenhouse Effect) ٬ یک پدیده طبیعی است که میلیونها سال در زمین و سایر کرات منظومه شمسی در حال انجام بوده است ٬اما تعادل این روند طبیعی با فعالیت های انسانی(anthropogenic)به هم خورده ٬ و امروزه به عنوان یک مشکل زیست محیطی که منجر به گرمایش جهانیست تلقی میشود .طی دو میلیون سال گذشته متوسط دمای سالانه زمین چندین درجه سانتیگراد بالا و پایین رفته که این روند سرد و گرم شدن و این تغیرات آثار عمده ای بر انسان  گذاشته است .در این مورد که آیا گرمایش جهانی ( ناشی از انتشار گاز های گلخانه ای ) یا سرمایش جهانی ( ناشی از ذرات معلق)  در حال وقوع است ٬ هنوز بین دانشمندان اختلاف نظر است .

  بقیه در ادامه مطلب   

 

ادامه مطلب

از آلودگي هوا چه ميدانيم ؟

      ساليانه 3 ميليون نفر در اثر آلودگي هوا جان خود را از دست مي دهند  كه 90 درصد آنان در كشورهاي توسعه يافته هستند . دربعضي كشورها تعداد افرادي كه در اثر همين عامل جان خود را از دست مي دهند بيشتر از قربانيان سوانح رانندگي است. اين مرگ و مير بطور خاص مربوط به آسم، برونشيت - تنگي نفس و حملات قلبي و آلرژي هاي مختلف تنفسي است .

تعريف آلودگي هوا

       آلودگي هوا به وجود هر ماده اي در هوا كه ميتواند براي انسان يا محيط او مضر باشد اطلاق مي گردد. آلاينده ها ممكن است طبيعي و يا ساخته دست بشر باشند و ممكن است به اشكال مختلف ذرات جامد يا قطرات مايع يا گاز باشند كه بالغ بر 180 آلاينده مي باشند .

منابع انتشار آلاينده هاي هوا:

       بقیه در ادامه مطلب

ادامه مطلب

هفته هوای پاک  (29 دی تا 5 بهمن ) گرامی باد

شعار امسال : «معاینه فنی ، خودرو سالم و هوای پاک»

                    

سازمان حفاظت محیط زیست بدین مناسبت ایام این هفته به شرح ذیل نامگذاری نموده است:

یك‌شنبه ۲۹ دی‌: روز معاینه فنی خودرو، مسئولان و هوای پاك

دوشنبه ۳۰ دی‌ : روز معاینه فنی خودرو، قوانین و مقررات هوای پاك

سه‌شنبه 1 بهمن : روز معاینه فنی خودرو حمل و نقل عمومی و هوای پاك،

چهارشنبه ۲ بهمن‌ : روز معاینه فنی خودرو صنعت و هوای پاك

پنج‌شنبه ۳ بهمن : روز معاینه فنی خودرو بسیج همگانی و هوای پاك

جمعه ۴ بهمن : روز معاینه فنی خودرو سلامت و هوای پاك

شنبه ۵ بهمن : روز معاینه فنی خودرو رسانه‌های گروهی و هوای پاك     

                               

مديريت پسماندها در عمليات حفاري دريايي

 

رضا فولادي فرد^[1]

1 - كارشناس ارشد عمران گرايش مهندسي محيط زيست – كارشناس حفاظت محيط زيست شركت حفاري شمال 

 چکيده

       سکوهاي حفاري دريايي به منظور اکتشاف و يا بهره برداري از منابع نفت و گاز مورد استفاده قرار مي گيرند. در عمليات حفاري با توجه به ملاحظاتي از قبيل انتقال کنده هاي حفاري به سطح جهت دفع ، خنک سازي ، تميزکاري و  روانکاري مته ، تامين و نگهداري توازن فشار در چاه ، درزگيري و آب بندي شيارها و حفره ها از گلهاي حفاري استفاده مي شود. اين سيالات از عوامل ژله ساز و ضد لخته شدگي (بنتونيت) ، عوامل کنترل فيلتراسيون ، مواد کنترل کننده يونها و pH ، باريتها ، مواد کشنده (بايوسايد) ، مواد ضد خوردگي ، مواد روانساز، عوامل ضد کف و عناصر فلزات سنگيني همچون آرسنيک ، باريوم ، کرم ، کادميم ، سرب ، جيوه تشکيل يافته که تخليه اين مواد  علاوه بر خطر آفريني آن براي محيط آبي  باعث آلودگي هايي شيميايي و هيدروكربني بستر دريا و اثر بر حفره زي هاي كف دريا مي شوند.گل هاي حفاري به سه دسته با پايه نفتي، با پايه آبي و با پايه سنتتيک تقسيم شده که گل هاي با پايه سنتتيک هم خصلتهاي مطلوب گل هاي  پايه نفتي در زمان بهره برداري را داشته و همچون گل هاي با پايه آبي از لحاظ زيست محيطي آلودگي کمي دارند. با توجه به توليد پسماندهاي کارگاهي، آشغالها ، پسماندهاي آشپزخانه اي و همچنين پسماندهاي ويژه اي همچون گل ها و کنده هاي حفاري در سکوهاي حفاري، برقراري سيستم مديريت پسماند با هدف رسيدن به       zero-discharge حياتي بوده که اين سيستم  مي تواند شامل ؛ حداقلِ استفاده از گل هاي باپايه نفتي ، استقرار دستگاههاي هاي جداسازي کنده هاي حفاري از گل حفاري ، تعبيه مخازن مخصوص جمع آوري پسماندهاي دفعي ويژه و مخازن مخصوص جهت ديگر پسماندها به صورت تفکيکي ، استفاده از سيستم هاي زباله سوزي استاندارد و فراهم آوردن امکان حمل و انتقال مخازن مواد دفعي توسط کشتي به ساحل جهت دفع اصولي باشد.

 

 کلمات کليدي : پسماندهاي حفاري، اثرات زيست محيطي، مديريت پسماند

 

کنوانسیون بین المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتیها (مارپل) (MARPOL ۷۳/۷۸)

(Marine Pollution)  

                    

 کنوانسیون بین المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتیها در سال 1973 با برگزاری کنفرانس بین المللی آلودگی دریا توسط IMO به تصویب رسید و متعاقباً توسط پروتکل 1978 اصلاح گردید.(لذا به آن ۷۳/۷۸ گفته می شود)  این مقررات دربرگیرنده منابع گوناگون آلودگی ناشی از کشتیها بوده و هدف اصلی آن، حذف آلودگی عمدی محیط زیست دریا بوسیله نفت و سایر مواد مضر و کاهش تخلیه چنین موادی بصورت عمدی و یا غیرعمدی، از طریق اعمال قوانین و مقررات بر کشتی ها و بنادر می باشد.

 کاربرد کنوانسیون:

1) در خصوص کشتی هایی که حق برافراشتن پرچم یک دولت عضو را داشته باشند.

2) در خصوص کشتی هایی که حق برافراشتن پرچم یک دولت عضو را ندارند ولی تحت نظر آنها بهره برداری می گردند.

( قابل ذکر است این قوانین برای سکوهای نفتی مسقر در دریا هانیز اعمال می گردد)

 هرگونه تخلف از الزامات کنوانسیون ممنوع می باشد و مجازات ها باید تحت قوانین دستگاه اجرایی کشتی متخلف صورت پذیرد. همچنین هرگونه تخلف در منطقه تحت حاکمیت هر دولت عضو ممنوع بوده و مجازات ها باید تحت مقررات همان دولت عضو صورت پذیرد.

چنانچه تخلیه و یا آلودگی رخ دهد، هر دولت عضو باید مدارک و مستنداتی که نشان دهنده تخلیه مواد مضر یا جریانی از مواد که حاوی چنین مواد مضری باشد که باعث تخلف از مفاد کنوانسیون گردد را جهت مرجع دریایی دولت صاحب پرچم کشتی تهیه و ارائه نماید و هنگامیکه یک دولت عضو گزارشی مبنی بر سانحه آلودگی دریافت نمود باید بلافاصله مرجع دریایی کشتی آلوده کننده را از وقوع سانحه آلودگی مطلع نماید. در صورتی که یک سانحه در بردارنده اثرات مضر مهمی برای محیط زیست باشد، دولتهای عضو باید به سانحه رسیدگی و متخلفین به دادگاه معرفی شده و مجازات ها باید به اندازه کافی محکم باشند تا از وقوع مجدد تخلف جلوگیری نمایند.

 ضمائم مارپل:

 I     مقررات برای جلوگیری از آلودگی ناشی از نفت

II    مقررات برای کنترل آلودگی توسط مواد مایع سمی بصورت فله

III   مقررات برای جلوگیری از آلودگی توسط مواد مضر بسته بندی شده          

 IV  مقررات برای جلوگیری از آلودگی توسط فاضلاب کشتی ها

V    مقررات برای جلوگیری از آلودگی توسط از زباله کشتی ها

VI   مقررات برای جلوگیری از آلودگی هوا ناشی از کشتی

بقیه در ادامه مطلب

 

ادامه مطلب

 

 

به طور کلی دو روش اصلی برای حل مشکل زباله های پلاستیکی وجود داره:

۱. بازيافت

۲. توليد پلاستيک های زيست تخريب پذير

 

بازيافت به فرايندهايی گفته می شه که در آنها از زباله های پلاستيکی به نحوی استفاده می شه. روش های بازيافت در سه دسته جای می گيرند:

۱- بازيافت انرژی

۲- بازيافت مکانيکی

۳- بازيافت شيميايی

 

در بازيافت انرژی زباله به عنوان يک سوخت سوزانده می شه. بايد توجه کرد که بازده انرژی (انرژی حاصل از سوختن واحد وزن سوخت) پلاستيک ها نسبت به سوخت های فسيلی مرسوم بيشتره.

بازيافت مکانيکی اون چيزیه که توی ذهن بيشتر ما هست، يعنی خرد کردن و استفاده يک محصول پلاستيکی در ساخت يک قطعه. البته نه به اون سادگی که به نظر مياد. در اين روش بايد نکات زيادی رو در نظر گرفت (که البته توی کشور خودمون کمتر بهش توجه ميشه). مثلا برای ساخت قطعات حساس تر سازمان های مربوطه مقدار مجاز پلاستيک بازيافتی در اون قطعه رو تعيين می کنند.

در بازيافت شيميايی پلاستيک به وسيله روش های شيميايی به مواد ديگری (اغلب مواد اوليه يا ميانی) تبديل ميشه. اين روش نسبت به دو روش ديگه جديدتره ولی هنوز از نظر اقتصادی به صرفه نيست. اما بسيار مورد توجه هست. به عنوان مثال ميشه به تهيه رزين پلی استر از بطری های نوشابه (از جنس پلی اتيلن ترفتالات يا PET ) اشاره کرد.

 

اما در کنار بازيافت از چندين سال پيش تلاش هايی در جهت توليد پلاستيک های زيست تخريب پذير شروع شده که الان به نتيجه هم رسيده. اين پلاستيک ها قابليت بازگشت به طبيعت رو طی زمانی قابل قبول دارند. اين پلاستيک ها هم در دو دسته کلی قرار می گيرند:

۱- پلاستيک های متداول حاوی مواد تخريب پذير

۲- پلاستيک های تخريب پذير ذاتی

 

پلاستيک های متداول حاوی مواد تخريب پذير آميزه هايی هستند که در آنها يک ماده تخريب پذير(مانند نشاسته) به يک پلاستيک متداول (مثل پلی اتيلن) اضافه ميشه و تخريب اين ماده به افزايش سرعت تخريب پلاستيک کمک می کنه. اين مواد چند سالی هست که وارد بازار شده اند و با اون که کمک زيادی به کاهش زباله های پلاستيکی کرده اند، اما به دليل اين که اولا در اونها از همان پلاستيک های متداول تخريب ناپذير استفاده شده و دوما استفاده از مقدار زيادی مواد تخريب پذير در پلاستيک ويژگی هاشو تضعيف می کنه، موقعيت چندان محکمی ندارند.

پلاستيک های تخريب پذير ذاتی موادی هستند که به دليل ساختمان شيميايی خاصشون به وسيله باکتری ها، آب يا آنزيم ها در طبيعت تخريب می شوند. مهم ترين پلاستيک از اين نوع پلی(لاکتيک اسيد) هست که از اسيد لاکتيک تهيه ميشه. پيش بينی ميشه اين پلاستيک، که خواص بسيار خوبی هم داره، در آينده رقيبی بسيار جدی برای پلاستيک های متداول امروزی به خصوص در صنعت بسته بندی بشه. مشکل بزرگ اين مواد، گران بودنشونه که در حال حاضر تحقيقات برای توسعه يک روش ارزان برای توليدشون ادامه داره. جالب اينه که منابع اصلی توليد اين پلاستيک طبيعی هستند و از محصولات نفتی برای ساخت اونها استفاده نمی شه. جالبه بدونيد در سال ۲۰۰۲ ميلادی اولين واحد تجاری توليد پلی(لاکتيک اسيد) در امريکا به وسيله شرکت Cargill راه اندازی شده.

27 خرداد (17 ژوئن) روز جهانی بیابان زدایی گرامی باد

 

 

                    

 

       هر ساله روز 17 ژوئن مصادف با 27 خرداد روز جهانی بیابان زدایی در نظر گرفته شده است. صندوق بین المللی توسعه کشاورزی (IFAD) سازمان ملل متحد پیشتاز امر بیابان زدایی می باشد.  این صندوق فعالیت بیابان زدایی را از قاره آفریقا شروع نمود. توسعه بیابان ها در کره زمین زندگی بیش از 2/1 میلیارد انسان را در بیش از 110 کشور دنیا تهدید می کند. شعار روز جهانی بیابان زدایی امسال 2007 ازسوی برنامه عمران سازمان ملل به "بیابان زایی و تغییر اقلیم، یک معضل جهانی" نامگذاری شده است.

        رابطه مستقیم گسترش بیابان ها با تغییرات آب و هوایی زمین غیرقابل انکار است. در این بین لزوم برنامه ای جامع و یکپارچه در مدیریت و بهره‌‏برداری پایدار منابع محیطی اکوسیستم‌‏های شکننده مناطق خشک و با پذیرش نقش اساسی جوامع بومی و ملی، روستایی و عشایری و دانش بومی و تجربه دیرینه آنان در مقابله با بیابان‌‏زایی و حفظ طبیعت و منابع طبیعی کاملا مشهود است. بیابان اگر چه به ظاهر دارای طبیعتی خشک و خشن و زیست بومی شکننده و ناپایدار است ولی در نهان خود زیبایی های منحصر به فرد و بکری دارد که البته ناشناخته و مهجور مانده است بنابراین باید زیباییهای آنرا به عنوان یکی از مظاهر محیط زیست شناخت و از آن بهره برد و بر بروز پیامدهای بیابان‌زدایی که فقر مهاجرت و نابودی عناصر مهم منابع زیستی است هشدار داد.»

       مساحت زیادی از خاک کشور ایران را بیابانها پوشانده اند. اگرچه منابع طبیعی تجدید شونده در این میان نقش بسزایی دارند؛ حفاظت از منابع آب و خاک و ذخایر گیاهی و جانوری، همچنین افزایش منابع طبیعی خاکها و بهره بردای مناسب و صحیح از منابع طبیعی و احیای منابع طبیعی تجدید شونده همراه با توسعه پوشش گیاهی مناطق بیابانی و کویرهای وسیع کشورمان گامی بزرگ در راستای توسعه منابع طبیعی و رسیدن به هدف نهایی بیابان زدایی میباشد. در این راستا تاکنون هزاران هکتار از اراضی کشورمان جنگل کاری شده است.

                            

 

امروز روز جهانی بیابان زدایی نام دارد ،روزی جهانی برای زمینیان و برای زمین که تا به حال عمری معادل ۴۶۰۰۰۰۰۰۰۰ سال را سپری کرده است ، می گویند زمین مادر بشر است و بشر چگونه می تواند مادر خویش را تصاحب نماید ! اما تصور نمی کنم به امروز ایران مبحثی اینچنینی از رونقی آنچنانی بر خوردار باشد که سخنی از سر رفاه و بی دردی شمرده می گردد  و مبحثی درجه چندم و راهی هم به مطبوعات ایران ندارد از صدقه ی سر توسعه! ،شاید اولین و اخرین بار بود که به خطه گیلان زمین به سال ۱۳۸۱ جسد بی جان درختی را در تشییعی نمادین به خاک سپردند و دیگر هیچ..دیگر چه اهمیتی دارد که تولید استروژن در دریای خزر از ۵۰۰۰۰هزار تن در سال به ۴۰۰۰تن برسد...دیگر چه اهمیت دارد که میزان جنگلهای واقعی ایران به میزانی تقریبی در حدود ۸٪ مساحت کل کشور باشد ...دگر چه اهمیت دارد که جاده تهران شمال قلب طبیعت ایران را بدرد و کشوری چون عربستان معترض شود و خود هیچ نگوییم و لب به دندان گزیم !...دیگر چه اهمیت دارد تا ۱۰۰۰۰۰پرنده در تالاب قره قشلاق جان دهند..دیگر چه اهمیت دارد که هامون و کیو از فرط تشنگی بر لبشان خشکه زند ....دیگر چه اهمیت دارد تا میزان نمک تغلیذ شده در دریاچه ارومیه به چه میزان باشد و میزان آب ورودی به ان به کمتر از ۳۰در صد برسد .... دیگر چه اهمیت دارد که ۵۵۰هکتار تالاب در خوی نابود گردد......... اما  از طرفی به خاطر دارم که الکساندر نیکیتین ناوخدای سابق زیر دریایی اتمی شوروی که از نشت رادیواکتیو از زیر دریایی هسته ای شوروی که در دریای بارنت غرق شده بود و جهانیان را خبر داده بود از جانب روسیه  به جاسوسی و خیانت متهم شد  و  زندانی گردید و تا مدتها تحت نظر بود اما از جانب بنیاد محیط زیست گلدمن به دریافت جایزه وافتخار جهانی اروبوروس مفتخر گردید... باز به  خاطر دارم که  « تری سویر نیگن» بیش از ده سال با تاسیس مرکزی بزرگ برای سوزاندن زباله های اتمی در اوهایو مخالفت می کرد ،گرچه در ۱۹۹۲ این مرکز ساخته شد....   به خاطر دارم که «نیک کارتر» اولین دوستدار محیط زیست زامبیایی بود که در ۱۹۹۶ کمک کرد تا قاچاقچیان وحوش در آن سوی مرزها نیز تحت تعقیب قرار گیرند وثروت ملی را به یغما نبرند...  می توانم به خاطر بیاورم که «بوتور دینگیت» که کدخدایی از اهالی اندونزی بود، خود و دوستان خیزران کارش را ترغیب نمود تا منبع و جنگلهای محیطی را حفظ نمایند و تا بوسیدن لب مرگ رفت به واسطه درگیریهایش با واسطه های دولتی و باز گشت....  به خاطر می آورم «خوان پابلو اورگو »را که بنیادی را بنا نمود در کشور شیلی  تا با ساخت چندین سد بر روی رود «بیو بیو» مخالفت ورزند تا زندگ اهلی بومی منسوب به پهونوچ تهدید نگردد ....   و باز به خاطر می آورم« پل کاکس» را که به شنیدن صدای بولدوزرها در آساموآی غربی بنیادی را تاسیس نمود  تا قطع درختها را متوقف سازند به مدت پنجاه سال و از جانبی با حفاظت از ان منطقه  ۸۵۰۰۰دلار  را جمع اوری کرد و به دلالان چوب داد تا برای تاسیس مدرسه  بومیان کمر به قطع چوبها نبندند ،گرچه پل کاکس امروز دیگر زنده نیست....امروز روز جهانی بیابان زدایی است در جهان...در ایران نیز اینچنین ......

به نقل از :

http://achilles.blogfa.com/post-40.aspx

نفت و آلودگي محيط زيست

 

نفت و مشتقات آن آلودگى هاى فراوانى به دنبال دارد و به علت آن كه جامد نيست به راحتى در آب و در خشكى منتشر مى شود. آلودگى هاى نفتى تنها به كشتى ها مربوط نمى شود، هرچند اين آلودگى به نوبه خود از عمده ترين دلايل آلودگى آب ها به شمار مى رود.

بهره بردارى از منابع زير زمينى نظير معادن و ميدان هاى نفتى دقت و مهارت فوق العاده اى مى خواهد.چنانچه اين بهره بردارى ها بدون برنامه و نظارت و حضور كارشناسان باشد صدمات جبران ناپذيرى به محيط زيست وارد مى كند. به عنوان مثال ايجاد نفت به دليل آنكه ميليون ها سال طول كشيده و اكثراً در مناطقى است كه كمتر تحت نفوذ انسان بوده به مراتب سخت تر از ايجاد نيروگاه جديد است.

كمترين حضور انسان بيشترين آلودگى وتغيير را به دنبال دارد. قرار دادن سكوهاى نفتى و وسايل حفارى در مناطق دور افتاده نيز باعث تخريب محيط زيست و همچنين تغيير بافت زيستى منطقه مى شود.

آلودگى هاى خاك را مى توان به ۳ دسته عمده تقسيم بندى كرد: ۱- ريختن زباله ۲- دفع نادرست زباله ها ۳- آلودگى هاى شيميايى.

از اين ميان آلودگى هاى شيميايى صدمات زيان بارترى به دنبال دارد. آلودگى هاى شيميايى نظير نفت و يا كودهاى شيميايى در خاك نفوذ كرده و طراوت و شادابى خاك را از بين مى برند. در نتيجه گل ها و گياهان نمى توانند رشد كرده و اقدام به جذب دى اكسيد كربن و توليد اكسيژن كنند. از سوى ديگر در خاك هزاران موجود زنده وجود دارد كه به زنده بودن خاك كمك مى كنند. استفاده از آفت كش هاى شيميايى كه عمدتاً به صورت اسپرى است باعث انتشار سريع اين سموم در فضاى اطراف مى شود.

دفع نادرست و غير اصولى زباله نيز باعث تخريب خاك مى شود. استفاده از مواد تجديد پذير كه پس از استفاده، مجدداً به چرخه توليد باز مى گردند كه بهترين راه براى كاهش زباله ها است. هيچ كس به اندازه انسان درايجاد آلودگى در زمين و انتشار آن به ساير مناطق تأثير نداشته است.

طبق تحقيقاتى كه در سال ۲۰۰۲ از سوى آكادمى علوم آمريكا انجام شد مشخص شد كه سالانه بطور متوسط ۱‎/۳ ميليون تن نفت وارد آب هاى جهان مى شود. اين در حالى است كه در سال ۱۹۸۰ ۲‎/۳،ميليون ليتر نفت وارد اقيانوس ها شده بود كه نيمى از آن از لوله هاى انتقال نفت ناشى مى شد. بزرگترين و زيانبارترين آلودگى هاى نفتى به هنگام وقوع جنگ است. به عنوان مثال در سال ۱۹۹۱ و در حمله به كويت به دليل حمله عراق به نفتكش ها و سكوهاى اكتشاف نفت چيزى در حدود ۹۱۰ ميليون ليتر نفت وارد آب هاى نيلگون خليج فارس شده بود. آلودگى هاى نفتى هنگامى كه به نزديكى ساحل مى رسند صدمات بيشترى دارند. در نزديكى ساحل و به دليل حضور انسان در اين مناطق ميزان آلودگى ها و خطرات آن به مراتب بيشتر است.

در بسيارى از مناطق سكو هاى حفارى در درياها مستقر است. اين سكوها پس از كشف نفت با دريل هاى مخصوص اقدام به حفارى و استخراج و سپس انتقال نفت مى كنند. در حفارى ها اين نكته بايد مد نظر قرار بگيرد كه كمترين آسيب را بر روى موجودات دريايى نظير ماهى ها داشته باشد. نكته اى كه در باره اين سكو ها بايد مد نظر داشت استحكام آنها است زيرا كه ممكن است در اثر توفان هاى دريايى اين سكو ها واژگون شده و ميليون ها ليتر نفت وارد آب شود. عمده ترين آلودگى به هنگام انتقال است. عبور لوله هاى انتقال از بستر دريا بسيار خطرناك است.كوچكترين برخورد با اين لوله ها باعث انتشار آلودگى مى شود ،آلودگى كه شايد براى جبران آن چندين و چند سال طول بكشد. در كنار اين آلودگى كه مستقيماً وارد آب ها مى شود، نشت لوله هاى انتقال نفت نيز باعث آلودگى مى شود. اكثر اين نشت ها عمدتاً به دليل فرسوده بودن لوله هاى انتقال است. ايجاد پست هاى نظارت و بازرسى نيز به دليل طولانى بودن و صعب العبور بودن راه هاى انتقال بسيار پر هزينه است. آلودگى ها بيشتر بر زندگى انسان ها اثر مى گذارند. علاوه بر آن بسيارى از موجودات نظيرمرغ ماهى خوار از حيوانات دريايى تغذيه مى كنند. آلودگى هاى نفتى موجب خواهد شد كه چرخه طبيعى زندگى جانوران دريايى به مخاطره بيفتد. اين تغيير در چرخه زيستى باعث تغيير در حيات انسان نيز مى شود.

بسيارى از شركت هاى نفتى امروزه به دنبال روش هاى جديد در انتقال نفت هستند تا خطرات زيست محيطى كمترى به دنبال داشته باشد. با اين همه استفاده از انرژى هاى جايگزين و تجديد پذير نظير انرژى باد، خورشيد ، امواج وجزر و مد دريا و انرژي گرمايي درون زمين (زمين گرمايش ) از جمله كم هزينه ترين، با صرفه ترين و پاك ترين راه هاى توليد انرژى است.

 نامرئي درون اقيانوسها در تنظيم آب و هواي زمين نقش جنگلهاي

تغييرات زيست چرخه كربن در زمين تاثير قاطعي بر دماي اين سياره و محيطي در آن دارد . هر نوع تصميم‌گيري در خصوص نحوه مقابله با ازدياد دماي زمين در گرو شناخت بهتر اين چرخه است سه ميليارد سال قبل نخستين نمونه هاي فيتو پلانكتونهايي كه در زمين ظاهر شده بودند با استفاده از فرآيند فتوسنتز(تجزيه شيميايي با استفاده از نور خورشيد) با تجزيه مولكولهاي آب به اكسيژن و هيدروژن ، دو ماده حياتي براي ادامه بقا بر روي زمين را توليد كردند ، از يكسو اكسيژن براي بقاي حيات همه و آدميان روي زمين ضروري است از سوي ديگر چرخه كربن و در نتيجه آب و هواي زمين در گرو تبديل گاز كربنيك co2 كه ماده‌اي غير آلي است به مواد آلي نظير شكر اسيدهاي آمينه و ديگر مولكولهاي سازنده سلولها دارد و اين امر بوسيله گياهان و با استفاده از هيدروژني كه خود توليد كرده اند به انجام مي رسد.

گياهان ميكروسكوپي و بسيار ريز و ناديدني كه تا عمق يكصدمتر ي در آبهاي اقيانوسهاي عالم حضور دارند نقش اساسي در تنظيم آب و هواي زمين ايفا مي‌كنند. اكنون اين پرسش براي محققان مطرح شده است كه آيا مي توان با ايجاد تغييراتي در اين جنگلهاي نا مرئي با گرم شدن دماي زمين مقابله كرد؟

ارگانيزمهاي تك ياخته اي گياهاني با اندازه‌هاي ذره‌بيني و ميكروسكوپي موجود در آبهاي اقيانوسها موسوم به فيتو پلانكتونها گاز دي اكسيد كربن را كه گرما را در خود حبس مي‌كنند و موجب ازدياد دماي جو زمين مي شود از روي هواي مجاور دريا و آبهاي سطح دريا جمع آوري مي كنند و آنها را روانه اعماق اقيانوسها مي سازند.

گازهايي كه به اين ترتيب زير فشار سهمگين آبهاي نزديك به كف اقيانوسها به تله مي افتند تا صدها سال بعد در همان اعماق باقي مي مانند و زمان بسيار درازي به طول مي انجامد تا تلاطم آبها آنها را مجدداً به سطح اقيانوسها باز گرداند.

به نوشته ماهنامه علمي (ساينتفيك آمريكن) محققان اكنون سرگرم بررسي اين مساله هستند كه آيا اگر با عرضه مواد مغذي به جنگلهاي ميكروسكوپي درون اقيانوسها بر انبوهي آنها بيفزايند تاثيري بر كاهش دماي زمين خواهند داشت؟

كار اندازه گيري ميزان سهم فيتوپلانكتونها در چرخه كربن كار دشواري بوده است اما از سال 1997 و با ارسال ماهواره اي از جانب ناسا براي اين منظور روشن شده است كه فيتو پلانكتونهاي موجود در اقيانوسها ي جهان سالانه تقريبا 50 مليارد تن مكعب كربن غير آلي را به مواد شيميايي آلي مبدل مي كنند. اين رقم دو برابر تخمينهاي اوليه بوده است ، از سوي ديگر اندازه‌گيريهاي دقيق در مورد گياهان و جنگلهاي روي زمين نشان داده كه بر خلاف تخمينهاي گذشته كه سهم آنها در تبديل كربن غير آلي به كربن آلي صد ميليارد تن مكعب در سال تعيين كرده است ، ميزان واقعي سهم كليه گياهان روي خشكي برابر50 ميليارد تن مكعب يعني كم و بيش برابر سهم جنگلهاي نامرئي درون اقيانوسهاست ، اما ارقام تازه به دست آمده علاوه بر آنكه سهم فيتوپلانكتونها را دو برابر كرده از حيث ديگري نيز حائز اهميت است. فيتوپلانكتونها تقريباً همه انرژي را كه از نور خورشيد دريافت مي كنند يا صرف عمل تجزيه شيميايي آب مي كنند و يا تكثير نسل خود .

اين گياهان تك يا خته اي يك هفته بيشتر عمر ندارند و جاي خود را به فيتوپلانكتونهاي تازه مي دهند. در حالي كه درختان روي زمين بخش اعظم انرژي خود را صرف ساختن چوب و برگها و ريشه ها مي كنند و 20 سال طول مي كشد تا با درخت ديگري تعويض شوند .

اطلاع تازه دانشمندان در خصوص سرعت جايگزيني فيتو پلانكتونها شناخت جديدي را در خصوص تحولات آب و هواي زمين در اختيار آنان قرار داده سلولهاي مرده فيتوپلانكتونها و نيز مدفوع جانوراني كه در دريا زيست مي كنند به قعر دريا فرستاده مي شوند و ميكروبهاي موجود در آب آنها را مي خورند و مجدداً مواد شيميايي غير آلي از جمله گاز كربنيك توليد مي كنند.

اين گاز كربنيكها به سرعت به سطح آب بر گردانده مي شوند و در آنجا يا بوسيله فيتوپلانكتونها تجزيه مي‌شوند ، يا آنكه از سطح آب خارج شده و به جو زمين صعود مي كنند نكته مهم در چرخه كربن در روي زمين آن است كه كل موجودي كربن درون جو هر شش سال يكبار با كل موجودي كربن درون بخشهاي بالايي آبهاي اقيانوسها تعويض مي شوند ، ماده آلي ناشي از سلولهاي مرده فيتوپلانكتونها و مدفوع جانوراني كه به قعر اقيانوسها مي روند اگر تا 200 متري از سطح آب بوسيله ميكروبها تجزيه نشوند بوسيله ازدياد فشار و كاسته شدن از دما از اين پس تجزيه نشده باقي مي مانند و به همين صورت ته نشين مي شوند .

در اين ميان بخش قابل ملاحظه اي از گاز كربنيك تجزيه نشده در ته اقيانوسها به دام مي افتند محاسبات دانشمندان نشان مي دهد كه ميزان گاز كربنيكي كه هر ساله به اين ترتيب به اعماق اقيانوسها فرستاده مي‌شوند حدود هشت ميليارد تن مكعب است

شانزدهم خرداد روز جهانی محیط زیست

و

هفته محیط زیست گرامی باد

 

 

 

شعار روز جهاني محيط زيست :

عادت بد را كنار بگذاريم:

به سوي اقتصاد با كربن پايين

 

شعار ملي هفته محيط زيست :

محيط زيست سالم بستر نوآوري و شكوفايي

 

 

دانشمندان زيست دريايي مي‌گويند دي اكسيد كربن ناشي از فعاليت‌هاي انسانها باعث افزايش خاصيت اسيدي آب اقيانوسها شده به حدي كه اكنون اين اسيد صدف‌ها و اسكلت‌هاي ستاره‌هاي دريايي، مرجانها، دو كفه‌اي‌ها و ديگر موجودات دريايي را مي‌خورد. به گزارش خبرگزاري رويترز، دانشمندان زيست دريايي مي‌دانستند كه اسيدي شدن اقيانوس در اعماق آب‌هاي دور از خشكي روي مي‌دهد اما آنچه دانشمندان را سخت شگفت زده كرده است، مشاهده اين پديده در فلات قاره آمريكاي شمالي است كه از مكزيك به كانادا در حال گسترش است. ريچارد فيلي از آزمايشگاه محيط زيست دريايي اقيانوس آرام در اداره ملي اقيانوس و جو آمريكا، مي‌گويد اين به آن معناست كه اكنون در فلات قاره اي كه از مكزيك تا كانادا ادامه دارد، اسيدي شدن اقيانوس بطور جدي در حال از بين بردن حيات دريايي است. به گفته وي مناطق ديگري در ساير فلات قاره‌هاي جهان احتمالا با همين سرنوشت مواجه اند. بسياري از فعاليت‌هاي طبيعي از جمله تنفس انسان، گاز گلخانه‌اي دي اكسيد كربن را وارد جو مي‌كند اما طي حدود‪ ۲۰۰سال گذشته فرايندهاي صنعتي كه شامل سوزاندن سوخت‌هاي فسيلي مانند زغال و نفت مي‌شوند، انتشار دي اكسيد كربن در جو را به شدت افزايش داده اند. اقيانوس‌ها ساليان سال مخزن دي اكسيد كربن بوده و حدود ‪ ۲۵۲ميليارد تن از اين ماده گرم‌كننده اقليم يعني حدود يك سوم تمامي دي اكسيد كربني كه توسط بشر طي دو قرن گذشته توليد شده است را جذب كرده اند. اقيانوس‌ها با جذب حدود ‪۲۵۲ميليارد تن گاز گلخانه‌اي دي اكسيد كربن ظرف دو قرن گذشته به عنوان انبارهاي ذخيره اين گاز عمل كرده اند. اين مقدار گاز حدود يك سوم كل دي اكسيد كربني است كه در اين دوره زماني توسط انسان توليد شده است. اما جذب روزانه ‪ ۲۲ميليون تن دي اكسيد كربن، تركيب شيميايي و زيست شناختي اقيانوس را تغيير داده و با بالا بردن خاصيت اسيدي آن توليد صدف‌هاي كربنات كلسيم و يا اسكلت را براي برخي حيوانات دشوار و يا غير ممكن ساخته است. ‪دانشمندان با انتشار يافته‌هاي خود در نشريه ساينس مي‌گويند اين تغيير طي سه دهه گذشته مشاهده شده است. بر اساس گفته‌هاي اين پژوهشگران، به دليل الگوي چرخشي آب اقيانوس، كه در بهار و تابستان آب سرد اعماق را به سمت سطح حركت مي‌دهد، آبهاي اسيدي به آبهاي فلات قاره يعني منطقه كم عمق در نزديكي توده خشكي وسيعي مانند آمريكاي شمالي،نفوذ مي‌كنند. ‪ ۵۰سال طول كشيده است تا آبهايي دي اكسيد كربن دار كه اكنون در نزديكي ساحل غرب آمريكا هستند به اين منطقه برسند. در طول اين مدت ابتدا آبهاي سطح اقيانوس دي اكسيد كربن را جذب كرده اند، آب به همراه گاز جذب شده به اعماق اقيانوس رفته و دوباره به سطح آمده است. تنفس اقيانوس كه يك فرايند طبيعي است نمي‌تواند توجيه‌كننده ميزان زياد دي اكسيد كربني باشد كه باعث اسيدي شدن آب اقيانوس به شكلي كه دانشمندان در فلات قاره يافته‌اند باشد اما دي اكسيد كربن فراواني كه حاصل فعاليت هاي بشر است مي‌تواند چنين پديده‌اي را توضيح دهد. داشمندان با اشاره به داده‌هاي تحقيقات سال ‪ ۲۰۰۷اعلام كردند اين آب اسيدي صدف‌هاي دوكفه اي، ستاره دريايي،حلزون‌هاي دريايي شناور پرپا كه از بچه ماهي‌هاي آزاد تغذيه مي‌كنند را ميخورد. به گفته محققان فرسايش در آبهايي رخ داده است كه دي اكسيد كربن را در سال ‪ ۱۹۵۷كه ميزان اين گاز بطور قابل توجهي كمتر از امروزه بود از جو جذب كردند. بورك هيل استاد شيمي اقيانوس شناسي در دانشگاه اورگان آمريكا گفت اين به آن معناست كه حتي اگر روند كنوني افزايش دي اكسيد كربن در جو را فورا متوقف كنيم ، اثر فرسايشي اين آب‌هاي بالا رونده، مي‌تواند تا ‪ ۵۰سال بعد همچنان افزايش يابد

 

 

حذف فلزات سنگين از محلولهای آبی به روش جذب بيولوژيکی

 

رضا فولادی فرد٭     

  

چكيده

فلزات سنگين يكي از آلاينده هاي پايدار و غير قابل تجزيه بيولوژيكي است كه مي‌تواند همراه پساب تصفيه شده يا فاضلاب صنايع مختلف به محيط زيست وارد شود.

يكي از راههاي جلوگيري از ورود اين مواد به محيط زيست تصفيه و حذف آنها از پساب ،روش رسوب دهي شيميايي است كه اين روش به دليل داشتن هزينه بالا و توليد لجن شيميايي مسئله ساز می باشد. در نتيجه روش حذف بيولوژيكي به عنوان گزينه‌اي كه هم اقتصادي بوده و هم سازگار با محيط زيست می باشد مورد توجه قرار گرفته است.

تصفيه بيولوژيكي كه توسط جرم بيولوژيكي (قارچ،مخمر،باکتری،جلبک) انجام مي‌شود داراي مكانيزمهاي جذب، كمپلكس با سطح سلول، تعويض يوني و رسوب ميكروني است و داراي مزايايي از قبيل پائين بودن هزينه راهبري، پائين بودن حجم لجن بيولوژيكي و شيميايي دفعي، راندمان بالا، قابليت احيا جرم بيولوژيكي و بازيافت فلزات سنگين است.

کلمات کليدی: جذب بيولوژيکی ، فلزات سنگين، جرم   بيولوژيکی ، تصفيه پساب

مقدمه

فلزات سنگين يكي از آلاينده‌هاي پايدار غيرقابل تجزيه بيولوژيكي است كه مي‌تواند در محيط زيست به آب و خاك وارد شود و از آنجا جذب گياه شود و بدين ترتيب وارد زنجيره غذايي شود، بنابراين براي هر كدام از فلزات سنگين حدي تعيين شده است كه بالاتر از آن مي‌تواند سمي و خطرناك باشد [3 ، 2، 1]. امروزه سازمانهايي كه حفاظت از محيط زيست را بر عهده دارند با وضع قوانينی از ورود بي رويه اين عناصر به طرق مختلف به محيط زيست جلوگيري مي كنند.

 يكي از راههاي ورود اين عناصر به محيط زيست پساب فاضلاب تصيفه شده يا تصفيه نشده بعضي از صنايع كه در پروسه خود با اين عناصر كار مي‌كنند مي با‌شد. روشهاي معمولي جهت حذف فلزات سنگين از چنين پساب هايي، رسوب دهي شيميايي به صورت هيدروكسيد و يا سولفيد، و تعويض يوني مي‌باشد كه اين روشها علاوه بر هزينه بالا كه سبب خودداري صاحبان صنايع از كاربرد چنين روشهايي مي‌شود مشكل توليد لجن حاصله از رسوبات شيمياي را نيز به دنبال دارند چرا كه مشكل موجود در محيط آبي تبديل به يك مشكل جديد در قمست مواد زايد مي‌شود كه سازگار با محيط زيست نيستند [6، 5، 4] . چنين مشكلاتي سبب شده است كه روش حذف بيولوژيكي به عنوان گزينه اي كه هم اقتصادي بوده و هم سازگار با محيط زيست است مورد توجه قرار گيرد [7].

تلاش در راستاي استفاده از روش هاي حذف بيولوژيكي منجر به توليد جاذب هاي بيولوژيكي تجاري قوي مانند Alga SORB^TM (با استفاده از جلبك آب شيرين (Chlorella Vulgaris، Bio – Fix (با استفاده از منابعي چون سيانو باكتري‌ها، مخمر و جلبك) و AMT - BIOCLAIM^TM(MAR) (با استفاده از باسيلوس) شده است كه به صورت گرانول جهت تصفيه فاضلاب و بازيافت فلزات به كار برده مي‌شوند [8].

جذب بيولوژيکی

روش حذف بيولوژيكي كه توسط جرم بيولوژيكي[1] صورت مي‌گيرد، به دو روش انجام مي‌شود وقتي كه فلزات سنگين روي جرم بيولوژيكي زنده و غير زنده باند مي شود بدون اينكه ضرري براي جرم بيولوژيكي داشته باشند،جذب بيولوژيكي ناميده مي شود [10 و 9] و زمانيكه حذف فلزات سنگين در زمان تماس طولاني جرم بيولوژيكي زنده با محلول فلزي از طريق داخل سلولي صورت گيرد تجمع بيولوژيكي (Accumulation) ناميده مي شود.

به علت اينكه تجمع بيولوژيكي فرآيندي است كه به رشد سلول وابسته بوده بنابراين مشخص كردن مقادير حذف در اين روش متفاوت از جذب بيولوژيكي بوده و كمي پيچيده‌تر به نظر مي‌رسد [11].

مزايايي از قبيل پائين بودن هزينه راهبري، پائين بودن لجن بيولوژيكي و شيميايي دفعي، راندمان حذف بالاي فلزات از پساب و همچنين عدم نياز به مواد مغذي سبب شده است كه جاذب هاي بيولوژيكي به عنوان يك روش جديد جهت حذف فلزات سنگين از پساب هاي صنعتي مورد استفاده قرار گيرند چنانچه ظرفيت مربوط به حذف يك جاذب بيولوژيكي با ظرفيت جذب يك رزين كاتيوني سنتتيك تجاري برابرمي‌باشد[12].

مکانيسم جذب

مكانيزم باند شدگي فلزات به علت پيچيدگي ماهيت جرم بيولوژيكي به آساني قابل تصور نيست، بااين حال  محل تجمع فلزات توسط ميكروسكوپ الكتروني و اشعه ايكس و آناليزهاي ديگر مشخص شده است [13]. مكانيزم جذب اصولاً شامل كمپلكس با سطح سلول، تعويض يوني و رسوب های ريز (در حد ميكرون) است [14 و 5]. به نظر می رسد باند شدن فلز حداقل در دو مرحله انجام شود که شامل مرحله اندرکنش استوکيومتری بين فلز و گروه های فعال شيميايي روی ديواره سلولی(سايتهای باند کننده)، و مرحله رسوب غير آلی می باشد.[45] جاذب هاي بيولوژيكي نسبت به فلزات سنگين مختلف تمايلات جذب متفاوتي دارند و لذا در ظرفيت جذب خود متفاوت عمل مي‌كنند. كارآيي جاذب بيولوژيكي بستگي به حالت يوني ميكروارگانيزم داشته و همانند رزين هاي سنتتيك اين جاذب مي‌بايست با فرمهاي يوني متفاوتي همچون حالت پروتوني (H⁺) و يا كاتيوني (Mg⁺⁺, Ca⁺⁺, Na⁺) اشباع شوند به همين خاطر باتوجه به نوع ميكروارگانيزم و فلز سنگين به كمك اسيدهاي معدني، باز و يا نمك يك اصلاح اوليه‌اي بر روي جرم بيولوژيكي انجام مي‌شود. از ديگر عوامل موثر در پديده جذب نقش گروههاي مختلف جرم بيولوژيكي در حذف و بازيافت فلزات سنگين توسط پديده جذب است چرا كه جرم هاي بيولوژيكي مختلف همچون باكتريها، قارچها، مخمرها، سيانو باكتري‌ها و جلبك‌ها انواع گوناگوني از فلزات سنگين با مقادير مختلف را مي‌توانند جذب كنند [17، 16، 15،  4، 1].

درجاذب‌هاي بيولوژيكي تمام يونهاي فلزي قبل از دسترسي به غشاي پلاسمايي و سيتوپلاسم مي‌بايست از ميان ديواره سلولي بگذرند كه خود اين ديواره سلولي حاوي پلي ساكاريد و پروتئينهاي مختلفي بوده و لذا سايت هاي فعالي كه قابليت باند كردن يون فلزات را داشته در اختيار دارند [13]. فرآيند جذب در باكتريهاي گرم مثبت و گرم منفي نيز متفاوت است چرا كه ديواره سلولي باكتريهاي گرم منفي از ديواره سلولي گرم مثبت‌ها نازك تر بوده و لذا لينك هاي عرضي محكمي ندارند اما داراي غشاء بيروني متشكل از         ليپوپلي ساكاريد (LPS)، فسفوليپيد و پروتئين مي‌باشند [18]. در حاليكه ديواره سلولي باكتريهاي گرم مثبت با داشتن گليكو پروتئين بيشتر در سطح خارجي خود نسبت به باكتريهاي گرم منفي پتانسيل جذب بيشتري براي جذب بيولوژيكي فلزات سنگين از جمله Cd⁺⁺ داشته كه اين مسئله باعث بروز اختلاف در ظرفيت جديد آنها شده است [20، 19].

مواد پليمري خارج سلولي نيز به صورت انتخابي يونهاي فلزي را با پتانسيل تجمعي بالا مي‌توانند باند كنند. اين پليمرها پتانسيل آنيوني داشته كه فلزات كاتيوني را باند كرده و اغلب به صورت كپسولها و يا به صورت مجموعه‌هاي متراكمي در اطراف ديواره شكل مي‌گيرند [21، 8].

بنابراين اختلاف در خصوصيات ديواره سلولي ميان جرمهاي بيولوژيكي مختلف همچون جلبك‌ها، باكتريها، سيانو باكتريها و قارچها و نيز اختلاف در خود تقسيمات بين گونه‌اي تفاوت قابل ملاحظه‌اي را در نوع و مقدار فلز جذب شده بوجود مي آورد [22]. از آنجايي كه جذب بيولوژيكي مربوط به جداسازي توسط سطح سلول مي‌باشد لذا تغيير در ديواره سلول مي‌تواند به طور قابل توجهي در باند كردن يونهاي فلزي تأثير بگذارد، بدين منظور روشهايي جهت تغيير ديواره سلولي براي افزايش ظرفيت باند فلزات سنگين توسط جرم بيولوژيكي بكار گرفته مي‌شود [14].

به عنوان مثال باكتريهاي گرم مثبت با اضافه كردن نوترنيتها و قرار دادن آنها در انكوباتور به مدت 2 ساعت، 14 درصد قابليت جذب Cd⁺⁺ آنها افزايش مي‌يابد.

بنابراين براي جرم هاي بيولوژيكي كه قبلاً رشد كرده‌اند مي‌بايست تصفيه هاي فيزيكي مانند، گرما دادن، بخار دادن، فريز كردن، خشك كردن، ليوفيليزاسيون[2] و يا تصفيه شيميايي مانند شستن جرم بيولوژيكي با دترجنت، ايجاد پلهاي عرضي با حلالهاي آلي و... صورت گيرد[25، 24، 23،34،3].

 

قارچها و مخمرها

در ميان جرمهای بيولوژيكي، قارچها به دليل دارا بودن ديواره سلولي ويژه، خصوصيات جذب قابل ملاحظه‌اي را از خود نشان مي دهد [27، 26، 14].

جذب بيولوژيكي توسط قارچها در دو مرحله صورت مي‌گيرد، جذب سريع سطحي در ساعت اول و ديفيوژن داخل سلولي در 2 ساعت دوم كه به صورت آهسته صورت مي‌گيرد[28].

خيلی از قارچها و مخمر ها پتانسيل بيوزورپشن(جذب بيولوژيکي) خوبی از خود نشان داده اند بخصوص جنسهای Rhizopus,Aspergillus, StreptoverticillumوSacchamyces [39و40].

در مطالعه‌اي كه روي مخمر فعال و غير فعال Pichia guilliea mondii براي جذب مس از لجن فاضلاب  انجام گرفته مشخص شده كه در ابتدا غلظت مس روي مورفولوژي و فيزيولوژي مخمر تأثير گذاشته و بعد از گذشت مدت زماني و تطابق آنها با محيط تأثير غلظت كاهش يافته است [29].(شکل شماره1)

 

 

 

 

 

 

 

 

  

)شکل شماره1)

در مطالعه ديگري كه بر روي قارچهاي زنده و غير زنده در PH هاي تنظيم شده بوسيله NaoH براي جذب فلزات pb، Cu, Ni Cd انجام شده است نشان داده است كه در حالت تك يوني بودن محلول فلز، جذب بيشتري براي هر يون نسبت به چند يونی بودن محلول فلزي در قارچها وجود دارد اما در كل جذب يونها در محلول چند يوني نسبت به محلولهای تك يوني بيشتر است. در مطالعه ديگري كه بر روي جلبك قهوه‌اي دريايي  Eckloria Maximaانجام شد اين نتيجه بدست آمده كه همراه جذب Ni⁺⁺ توسط اين جلبك، يون Ca⁺⁺ آزاد مي‌شود بنابراين چنين جاذب‌هاي بيولوژيكي مي‌توانند به عنوان مواد تعويض كننده يوني طبيعي كه شامل گروههاي اسيدي و باز ضعيف مي‌باشند در نظر گرفته شوند [30].

 

باكتريها

 در مورد جذب بيولوژيكي باكتريها تحقيقات زيادي انجام شده و در حال انجام مي‌باشد چرا كه اثبات شده است باكتريها بخصوص گونه های باكتريايی Bacillus sp. پتانسيل بالايي جهت جداسازي فلزات سنگين داشته و در مصارف تجاري مورد استفاده واقع شده‌اند، همچنين گزارش هايي از بيوزورپشن فلزات سنگين توسطStreptomyce , Ramigera , Zooglea , Psedomonas sp شده است [31،19،2041،42و43].

 در مطالعه اي كه بر روي 3 گونه OGUBOO 3, OGUBOO 2, OGUBOO 1 در سيستم Batch در pH هاي مختلف و غلظت هاي مختلف فلزي انجام شده است pH هاي اپتيمم براي فلزات 2 = Cr 5/4 = pb و 4 = Cu بدست آمده است [32].(جدول شماره1)

جلبك‌ها

 در ميان اتوتروف ها جلبك‌ها به علت توانايي ايجاد توده ضخيم مورد توجه قرار گرفته‌اند.Ascophyllum nodosum و Sargassum natans در اين گروه ظرفيت جذب بيولوژيکی زيادی را نشان داده اند (44،38،13و31). در دهة اخير جاذبهاي كم هزينه‌اي بررسي و پيدا شده اما جلبك قهوه‌اي بسيار مفيد بوده و به عنوان يك جاذب بسيار خوب مطرح شده است. علت جذب توسط اين جلبك خصوصيت ديواره سلولي است كه داراي Alginic Acid و Fucuidan Acid مي‌باشد و به طور عمده‌اي مسئول چلاته كردن[3] فلزات سنگين مي باشد، اسيدآلجينيك در pH خنثي ايجاد سايت‌هاي آنيوني كربوكسيلات و سولفات مي‌كند. فرمهاي آب شرين اين جلبك ها داراي اسيد گالاكترونيك (galacturonic) و پليمر پكتين بوده كه سايت هاي آنيوني داشته و توسط جذب الكترو استاتيك فلزات به آنها باند مي‌شوند [23 و 22].

 

تثبيت جرم بيولوژيكي

 جاذب‌هاي بيولوژيكي زماني مي‌توانند به عنوان جاذب صنعتي بكار روند كه علاوه بر داشتن پتانسيل بالا در باند كردن فلزات بصورت بستر ثابت يا متحرك مورد استفاده واقع شوند و افت زيادي را در سيستم ايجاد نكنند كه براي اين منظور مي‌توان فرآيندهايي چون سايزبندي، دانه بندي، اصلاح شيميايي و يا تثبيت استفاده كرد كه اين موارد به ايجاد يك ساختار مناسب جهت بهره‌وري از آن در راكتور و جهت بالا بردن ظرفيت جذب كمك مي‌كند.

جهت نگه داشتن توانايي جرم بيولوژيكي برای حذف فلزات در طول پروسه يکنواخت صنعتي استفاده از يك روش مناسب تثبيت سازي مهم است. جرم بيولوژيكي تثبيت شده امتيازات زيادي چون قابليت بازيابي، بالا بار ميكروبي و كمترين حالت انسداد در سيستم جريان مداوم را دارند [34، 23]. مواد گوناگوني جهت تثبيت سلولها به كار مي‌رود كه از آنها مي‌توان Ca- alginate و سيليكا را نام برد كه استفاده از سيليكا به لحاظ پايداري و قابليت بازيافت از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. جلبك تثبيت شده با سيليكا كه به صورت تجاري هم استفاده مي‌شود، حتي بعد از استفاده طولاني مدت (بيشتر از 18 ماه) مي‌تواند كارآيي حذف  90درصد فلز را داشته باشد و يا تثبيت Citrobacter در ماتريس پلي سولفون ظرفيت بار فلزي آن را جهت جذب سرب، كادميم و روي افزايش مي‌دهد [35]. جدول زير ماتريس هاي تثبيت كننده جهت انواع جرمهای بيولوژيكي و فلزات جذب شده را نشان مي‌دهد.

                                                         (    جدول شماره 2) 

                                                      

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فيكس كردن جاذب‌ها

 در برخي از مطالعات جرمهاي بيولوژيكي را در حضور محيطي از مواد جامد بي اثر تثبيت مي‌كنند تا حالتي شبيه به بيوفيلم به خود بگيرند. اين مواد بي اثر شامل پلي وينيل كلرايد (PVC)، شيشه، ورقه‌هاي آهن، پلاستيك، صفحات ناهموار همانند: براده هاي چوب، رس، ماسه، سنگهاي خرد شده و مواد متخلخل مثل اسفنج است [37، 36].

 

احيا و بازيابي

فرآيند بازيافت و احيا به منظور استفاده مجدد از فلزات و جرم بيولوژيكي بدست آمده در مراحل جذب بعدي فرآيند مهمي بشمار مي‌رود.

بازيافت فلزات سنگين پس از جذب توسط جاذب هاي بيولوژيكي بستگي به كارآيي فرآيند احيا بر روي جاذب هاي بيولوژيكي بعد از اتمام ظرفيت جذب دارد. كارآيي عوامل جداكننده يا شوينده اغلب يا نسبت  S/L (جامد به مايع) نشان داده مي‌شود. كه S وزن خشك ماده جاذب و L مقدار ماده شوينده مورد استفاده برحسب ميلي ليتر است و بالا بودن مقدار اين نسبت از نظر اقتصادي و كامل بودن فرآيند مهم مي‌باشد. در برخي موارد شستشوي انتخابي فلز مطلوب بوده كه باتوجه به مكانيزم جذب فلز تعيين مي‌شود. بعنوان مثال براي يونهاي فلزي كه جهت باند شدن با سلولها به pH وابسته‌اند جداسازي باندهاي فلزي را براحتي مي‌توان با تنظيم pH  انجام داد كه در اين مورد اسيدهاي رقيق در موارد بسياري جهت حذف فلزات از جرم بيولوژيكي مورد استفاده قرار گرفته‌اند. [21، 13، 5]. در استفاده از شوينده‌ها عدم تغيير در ساختار و شكل جرم بيولوژيكي حائز اهميت است و شوينده ها نبايد تغييري در ساختار جرم بيولوژيكي بوجود آورند. كلريد كليسم (M 05/0) در اسيد كلريدريك به عنوان بهترين شوينده قادر است كه حدود 96 درصد كبالت را در pH حدود  3 – 2 از جرم بيولوژيكي جدا كند و هيچ تغييري در ساختار و شكل سلول ايجاد نكند [38].

 

نتيجه گيری و پيشنهادات

پروسه جذب بيولوژيکی جذابييتهای زيادی از قبيل حذف انتخابی فلزات در يک رنج وسيع از پی اچ ،دما، سينتيک سريع جذب ، هزينه اوليه و راهبری پايين می باشد و با توجه به اينکه اين جاذبها مزايا و کارايی خوبی داشته و تکنولوژی جديدی در زمينه محيط زيست می باشد جهت تشويق از اين روش بايد تمهيدات خاصی را قائل شد و نيز به همکاری بين رشته ای نياز داشته تا ترکيبی از تخصص های متالوژی ، محيط زيست ، بيولوژی ، و... در کنار يکديگر عليه آلودگی های ناشی از صنايع با هم همکاری داشته باشند  .       

 

 

---

[1] Biomass

[2] Lyophylization(خشک کردن بوسیله سرمادادن در لوله های خالی از هوا)

[3] Chelation

    حقوق محيط زيست، چالشها و راهكارها

 

 

 

رضا فولادي فرد^٭                            فاطمه اسكندري^٭

 

 

٭ كارشناسي ارشد مهندسي عمران- محيط زيست، مدرس دانشگاه

 

٭دانشجوي كارشناسي حقوق

 

 

 

چكيده

يكي از بزرگترين معضلات بشر در جهان امروز آلودگي محيط زيست بوده كه معلول سهل انگاري خود او در شناخت، به‌كارگيري، وضع قوانين و اجرايي كردن آنها در باب حقوق محيط زيست است. در قانون اساسي جمهوري اسلامي و قانون تعزيرات و مجازاتهاي اسلامي در خصوص  حقوق محيطزيست و قوانين كيفري و اجرايي قوانين نسبتاً كاملي بيان گرديده است. هرچند قانونگذار با وضع و اصلاح چند ماده قانوني در مقابله با عوامل مخرب و آلوده كننده و تهديدكننده محيط زيست و منابع ملي و تجديد شوند برآمده اما به لحاظ ناكافي بودن آن و عوامل موثر زنجيره اي ديگر، نه‌ تنها مراد حاصل نشده بلكه هرروز شاهد پيامد‌هاي ناگوار پديده‌هاي تخريبي زيست محيطي و نتيجتاً آثار سوء آن در عرصه حيات انسانها و حتي حيوانات هستيم.  ايرانيان با توجه به پيشينه ديني و فرهنگي، پشتوانه محكمي از لحاظ پايبندي به حفظ محيط زيست و پاسداشت آن داشته و با توجه به معضلات موجود در عرصه محيط زيست، يك عزم ملي قانوني در خصوص رفع اين معضلات مي‌تواند كارساز باشد. لذاتوجه همه جانبه از لحاظ علمي، قانوني، كيفري و اجرايي به حقوق محيط زيست  ضروري بوده كه اين مهم نه تنها وظيفه يك قشر نبوده بلكه  همكاري تك تك افراد جامعه، سازمانهاي غير دولتي و NGOها و ارگانهاي دولتي اعم از هر سه قوه را مي طلبد.

 

 

كلمات كليدي: حقوق محيط زيست، قانون،آلودگي محيط زيست، عزم ملي

 

 

 

مقدمه

تخريب محيط زيست معلول نابرابريهاي اجتماعي و استفاده غلط از طبيعت و يکي از عوامل تضييع حقوق انسانها است. متاسفانه در جهان امروز اقليتي مرفه و ثروتمند از همه‌ي امکانات و مواهب طبيعي و سالم بهره برداري مي‌کنند ولي اکثريت ملتها محکوم به زندگي در شرائط محيطي آلوده و غير بهداشتي و تن دادن به عوارض سوء و انواع بيماريها و پذيرش بلا و مصيبت و مرگ و ميراند.

کشورهاي صنعتي بيشترين آسيب را به طبيعت و محيط زيست وارد ساخته و به حقوق ساير کشورها تجاوز‌ نموده‌اند و در اثر سياست‌هاي خود، بيماري و فقر و ويراني را بر بسياري از انسانها تحميل کرده‌اند.شيوه‌هاي ناصحيح و غيرعادلانه در تعامل با طبيعت و آلوده ساختن محيط زيست در کشورمان نشان‌دهنده فقدان آگاهيهاي زيست محيطي و ضعف ساز و کارهاي قانوني در صيانت از محيط زيست و جلوگيري از آلوده ساختن آن است. براي از بين بردن اين نقيصه‌ بزرگ و اساسي بايد آگاهي افراد نسبت به مسائل زيست محيطي افزايش يابد و مديريت‌هاي کلان در ايجاد ساختار مناسب همراه با الزامات قانوني براي رعايت حقوق عمومي تلاش کنند و انگيزه‌ها و حساسيت‌ها را براي مقابله با آلاينده‌ها بالا ببرند.

 بقيه در ادامه مطلب

ادامه مطلب

 

 

رضا فولادی فرد

 

مقدمه

در سالهاي اخير رشد و پيشرفت تكنولوژي جهت رفاه عمومي باعث ايجاد مشكلات عديده زيست محيطي گرديده است، بعبارت ديگر يكي از دستاوردهاي پيشرفت تكنولوژي و صنعت، تخريب و آلودگي محيط زيست و از جمله آلودگي هواست.

آلودگي هوا بصورت وجود غلظتهايي از مواد در هوا تعريف مي شود كه براي تنفس انسان خطرناك بوده و به گياهان، حيوانات و اموال آسيب برساند(1). مهمترين آلاينده هاي هوا ذرات و گازها مي باشند كه اين آلاينده ها از منابع ثابت و متحرك منتشر مي شوند. يكي از منابع آلودگي هوا، اتومبيلها هستند كه آلاينده هايي همچون CO  ،  NOx، هيدروكربنها، ذرات، SO2، فرمالدئيد و سرب ایجاد می کنند (2). در مناطق شهري وسايط نقليه مسئول بوجود آمدن 90% CO هوا هستند. در شرايط معمولي میزان منواکسید کربن(CO) خروجي اگزوز اتوموبیلها در حدود 5/3% مي باشد،که این مقدار در زمان در جا كار كردن ماشين به 7% افزايش مي يابد. مهمترين دلايل انتشار آلاينده ها از اتومبيل شامل مواد زير است (3).

1-      پر نمودن بيش از حد باك بنزين و در نتيجه سرريز شدن بنزين

2- نقص دار بودن درب باك بنزين

3- استفاده از سوختهاي با عدد اكتان بالا و عدم تناسب آن با نوع وسيله نقليه

4- سوختگيري در زمان نامناسب مثل تاريكي شب

5- استفاده بيش از حد از وسايل نقليه شخصي

6- افزايش بي مورد سرعت ، دور موتور و کمبود فرهنگ رانندگي كه خود باعث كاهش عمر لاستيك و افزايش سوخت شده . نمودار زير نشاندهنده اين موضوع است. ملاحظه مي شود كه در سرعت متوسط 100 كيلومتر بر ساعت،  عمر لاستيك 60% عمر طبيعي آن خواهدبود.

 

7- مشكل شمع، آب رادياتور، روغن و تسمه پروانه

8- عدم تعويض بموقع فيلتر سوخت، فيلتر هوا و فيلتر روغن

9- عدم تنظيم باد لاستيكها

   هر چند كه از علل ايجاد آلودگي توسط وسايل نقليه به موارد مستقيمي همچون سوخت توجه مي شود ولي فاكتورهايي وجود داد كه بطور غير مستقيم باعث بالا رفتن مصرف سوخت و در نتيجه توليد آلاينده هاي هوا مي گردد. يكي از اين فاكتورها نقش فشار باد لاستيك اتومبيل در مصرف سوخت مي باشد. باتوجه به استاندارد فشار باد لاستيك )يعني  20تا50 psi  كه در وسايط نقليه مختلف، متفاوت مي باشد) (6) منابع  طبيعي كانادا فشار لازم براي يك لاستيك را psi 35 بيان كرده اند. همچنين اظهار داشته اند كه اگر لاستيكي داراي افت فشار psi6  از حد نرمال (psi 35 ) باشد، اين كاهش افت سبب افزايش مصرف سوخت به مقدار 3% و كاهش 10000 كيلومتر از عمر لاستيك مي گردد. جدول زير رابطه بين كاهش فشار باد لاستيك و افزايش سوخت را نشان مي دهد.(7)

    

 نكته حايز اهميت در رابطه با تنظيم باد لاستيك اتومبيل دماي محيط مي باشد، به نحوي كه افزايش دما باعث سبب افزايش فشار باد لاستيك و كاهش دما باعث افت فشار باد لاستيك اتومبيل مي شود به صورتيكه 5 درجه سانتيگراد افزايش دماي  محيط باعث  psi 1 افزايش در فشار باد لاستيك ميگردد و از طرف ديگر تنزل 15 درجه سانتيگراد دماي محيط سبب كاهش 10% يا psi 3 فشار باد لاستيك مي گردد (6).

بحث و نتيجه گيري:

از علل لزوم بررسي و نگهداري منظم و صحيح وسايط نقليه علاوه بر جنبه سلامتي و بهداشت و نيز جلوگيري از ابتلا به بيماريها و صرفه جويي در هزينه هاي درمان و معالجه، جنبه آسيب رساني و صدمه به محيط زيست مي باشد(4). در اين خصوص ضروري است كه بررسي و نگهداري صحيح فشار باد لاستيك بعنوان يك اقدام موثر در جهت جلوگيري از انتشار آلاينده ها به هوا و نيز جلوگيري از مصرف سوخت مد نظر قرار گيرد. براساس مطالعات متخصصين كانادا تنظيم بودن فشار باد لاستيك و بررسي مداوم آن باعث صرفه جويي در 2 هفته سوخت در سال مي گردد(7).

  گرچه سيستم وسيله نقليه موتوري به عنوان يك سيستم هارمونيك اجزاء آن از نظر عملكرد فني در تقابل با يكديگر بوده و حصول شرايط بهينه بهره برداري از آن منوط به عملكرد صحيح و سلامت كامل اين اجزا مي باشد، قاعدتاً هر يك از نكات مربوطه بايستي به طور كامل برسي و مطالعه گردد. متأسفانه در كشور ما مطالعات در خصوص چنين جنبه هايي انجام نگرفته و چنين نكاتي به رانندگان آموزش داده نمي شود. لذا پيشنهاد مي گردد آموزش همراه با توجيهات فني براي ماشين داران و افراد مرتبط با وسايل نقليه ترتيب داده شود. همچنان كه اشاره شد توجه كلي به مساله سوخت و مسايلي است كه مستقيماً مرتبط به آن مي باشد، در همين راستا موضوع مهم در خصوص استفاده از مواد افزودني به سوخت قابل توجه است كه از موادي مثل تترااتيل سرب و MTBE براي اين منظور براي بهسوزي سوخت و بالا بردن اكتان سوخت استفاده مي شود. استفاده از اين مواد بايستي متناسب با نياز  وسيله نقليه بوده و دراين زمينه نيز بايستي با انجام مطالعات نياز واقعي وسايل نقليه مختلف شناخته شود چرا كه افزايش بي ضابطه اين مواد خود باعث افزايش مشكلات زيست محيطي مي گردد از طرف ديگر مصرف نفت خام هم براي بالا بردن عدد اكتان نيز بالا مي رود(3). به هر حال بنا به اهميت تنظيم باد لاستيك در اتومبيل و نقش آن در مصرف سوخت و آلودگي هوا ضروري است كه كنترل آن بصورت منظم انجام گيرد. قابل ذكر است كه ايجاد مشكل صرفاً بدليل كاهش باد در لاستيكها نبوده بلكه در صورتيكه لاستيك بيش از حد باد گردد، باعث كاهش سطح تماس با سطح جاده گرديده و اصطكاك آن را با سطح جاده كاهش داده بنابراين استهلاك لنت ترمزها را بالا مي برد كه باعث ورود مواد مضر مثل آزبست به محيط مي گردد(8).

نشانه هاي اطلاع از عدم تنظيم بودن باد لاستيك، كوبيدن و لرزش فرمان بوده كه شخص راننده بايستي با دقت به تغييرات ارتعاشي فرمان توجه نمايد(7). بنا به پيشنهاد  منابع طبيعي ايالات متحده تعمير كاران و متخصصين بازديد فني وسايط نقليه را موظفند كه حداكثر هر ماه يك بار فشار باد لاستيكها  كنترل شود و نيز هر سال يكبار وضعيت آج لاستيكها مورد كنترل قرار گيرد(8). چنانكه اشاره شد دماي محيط بر روي فشار باد لاستيك تأثير مي گذارد، بنابراين جهت اطمينان از كنترل دقيق فشار باد لاستيك، بايستي فشار باد را 3 ساعت پس از توقف اتومبيل يا قبل از پيمودن مسافت حداكثر 8 كيلومتر اندازه گيري شود(3). اين مساله در كشور ما بدليل تنوع آب و هوايي حايز اهميت است بنابراين در ارائه رهنمودها و آموزشها بايستي به اين موضوع توجه گردد. 

لذا در پايان توصيه مي گردد برنامه اي آموزشي در خصوص موضوعات فوق براي رانندگان، تعمير كاران و ماشين داران به منظور ارتقاء سطح آگاهي آنها از مسايل مرتبط با محيط زيست ارائه گردد و نيز طرحهايي تحقيقاتي از طرف صنايع خودروسازي به موضوعات مرتبط با بهبود وضعيت آلايندگي وسايط نقليه اختصاص داده شود.

بررسي اثرات تخليه گل و كنده هاي حفاري بر محيط زيست

و  حفره زي هاي بستر دريا

 

رضا فولادي فرد،

 

 

چكيده

عمليات حفاري مي تواند مقادير زياد و متنوعي از ترکيبات شيميايي را از طريق کنده ها و گل حفاري وارد محيط نمايد انواع گل هاي حفاري شامل گل هاي با پايه آبي (WBMs) ، با پايه نفتي (OBMs) و با پايه سنتتيک (SBMs) مي باشند. SBMها هم خصلتهاي مطلوبOBMها در زمان بهره برداري را داشته و همچونWBMها از لحاظ زيست محيطي آلودگي کمي دارند. تخليه مستقيم به دريا ، انتقال به ساحل جهت تصفيه و يا تزريق دوباره به داخل چاه ها از روشهاي دفع اين گلها مي باشد. باريوم و انواع هيدروكربن ها از تركيبات اصلي گل هاي حفاري هستند. مطالعات نشان مي دهدكه تا چندين سال  بعد از اتمام فعاليت تخليه كنده هاي حفاري سطح آلودگي رسوبات توسط باريوم و هيدروكربنها در فواصل 250متري از اطراف نقطه تخليه هنوز بالا بوده و بعد از آن كاهش مقادير هيدرو كربني با سرعت بالا صورت پذيرفته ولي كاهش مقادير باريم با شيب كمي ادامه مي يابد. همچنين ارزيابي هاي زيستي نشاندهنده اثرات مخرب تخليه اين پسماندها بر گونه هاي حفره زي بخصوص تا فاصله 250 متري از محل تخليه و غالب شدن گونه هاي فرصت طلب مي باشد. نتايج نشان مي دهد كه گونه هاي حفره زي با توجه به خصوصيات بيولوژيكي خود مي توانند به خوبي  به عنوان بيوانديکاتور در مورد تغييرات زيست محيطي مورد استفاده قرار گيرند. با توجه به اثرات زيست محيطي زيانبار تخليه اين پسماندها پيشنهاداتي از قبيل پرو‍ژه مديريت پسماند در جهت رسيدن به  zero discharge، استفاده از گلهاي حفاري با اثرات زيست محيطي كمتر و ارزيابي و آْناليزهاي زيست محيطي قبل و بعد از عمليات حفاري مي بايست مد نظر قرار گرفته شوند.